THỜI TRANG VÀ NHỮNG VẾT SẸO

Bạn đã bao giờ cảm thấy quần áo mình mặc không chỉ phản ánh phong cách mà còn là một phần của tâm hồn? Thời trang không đơn thuần chỉ là vải vóc mà còn có thể trở thành một phương tiện thể hiện bản thân, một công cụ che giấu tổn thương hay thậm chí là một liệu pháp chữa lành. Nhưng làm thế nào mà quần áo lại có thể giúp con người vượt qua nỗi đau? Và vì sao những cảm xúc phức tạp đôi khi lại tạo nên những bộ sưu tập có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất?

Khi Đau Thương Biến Thành Nghệ Thuật

Alexander McQueen: Thời trang như sự giằng xé giữa cái đẹp và nỗi đau

Sinh ra trong một gia đình lao động ở Đông London, McQueen lớn lên trong môi trường đầy bạo lực và áp lực. Tuổi thơ ấy không chỉ khắc sâu vào tâm hồn ông mà còn thấm đẫm trong từng thiết kế. Khác với nhiều nhà thiết kế cùng thời, McQueen không né tránh sự đau đớn hay tìm cách che đậy những góc tối của con người. Ngược lại, ông đối diện với chúng một cách trần trụi, dùng thời trang để giải tỏa và biến tổn thương thành sức mạnh.

Bộ sưu tập Highland Rape (1995) là một ví dụ điển hình. Trên sàn diễn, người mẫu xuất hiện trong những bộ váy bị xé rách, vải tuột khỏi cơ thể như thể vừa trải qua một cuộc tấn công. Chúng không mang vẻ đẹp kiểu truyền thống mà thay vào đó là sự hỗn loạn, đau đớn và phẫn nộ. Bề ngoài, cái tên Highland Rape có thể gây tranh cãi, nhưng đằng sau nó là một thông điệp mạnh mẽ: đây là sự phản kháng trước việc nước Anh xâm lược Scotland vào thế kỷ 18, một chương đẫm máu trong lịch sử mà McQueen - với gốc gác Scotland - không thể nào quên. Nhưng sâu xa hơn, đó còn là tiếng nói cho những nạn nhân của bạo lực, những con người bị tổn thương và không được lắng nghe. Thời trang của McQueen không chỉ đơn thuần là trang phục, mà còn là một hành động lên tiếng, một cuộc đối thoại về nỗi đau và sự áp bức.

McQueen không ngại đưa những hình ảnh đầy tính chất điện ảnh vào sàn diễn. Ông từng để người mẫu bước ra như những con búp bê bị nhốt trong hộp kính (VOSS, 2001), tái hiện cảnh hành quyết thời Victoria (The Horn of Plenty, 2009), hay khiến khán giả nghẹt thở với cảnh một người mẫu bị bao phủ bởi bầy bướm trong Widows of Culloden (2006). Tất cả đều gợi lên sự giằng xé giữa cái đẹp và cái chết, giữa sự mê hoặc và sự hủy diệt. Thời trang của McQueen không làm hài lòng đám đông, không hướng đến sự xa hoa hay dễ chịu, mà thay vào đó, nó khơi gợi, gây sốc và buộc người ta phải suy ngẫm.

Rei Kawakubo: Phá bỏ giới hạn của hình thể và định kiến thẩm mỹ

Trái ngược với sự dữ dội và kịch tính của McQueen, Rei Kawakubo tiếp cận thời trang bằng tư duy triết lý, mang hơi hướng trừu tượng và phá cách. Bà không thiết kế thời trang theo nghĩa truyền thống, mà đúng hơn, bà thiết kế lại cách con người nhìn nhận về cơ thể và thẩm mỹ. Đối với Kawakubo, quần áo không phải là thứ để làm đẹp hay tôn vinh vóc dáng, mà là một phương tiện để đặt câu hỏi, để thách thức chuẩn mực, và thậm chí để phá vỡ mọi khuôn mẫu cố hữu về cái đẹp.

Bộ sưu tập Body Meets Dress, Dress Meets Body (1997) là một ví dụ tiêu biểu. Thay vì những bộ trang phục ôm dáng hoặc tôn vinh đường cong cơ thể, Kawakubo tạo ra những thiết kế có phần độn phồng kỳ dị ở bụng, lưng, hông - khiến người mẫu trông như mang những dị tật. Điều này đặt ra một câu hỏi: cơ thể con người có thực sự hoàn hảo như ta vẫn nghĩ? Hay chính những sự méo mó, bất toàn mới làm nên bản sắc riêng? Ở một khía cạnh nào đó, Kawakubo đã làm điều ngược lại với ngành công nghiệp thời trang: thay vì cố gắng che giấu những gì bị coi là “lỗi”, bà phóng đại chúng lên, biến chúng thành tâm điểm. Đây không chỉ là một thách thức về mặt thẩm mỹ mà còn là một tuyên ngôn về sự đa dạng của cơ thể con người.

Không dừng lại ở đó, Kawakubo tiếp tục đẩy ranh giới sáng tạo với những bộ sưu tập như Lumps and Bumps (1997), nơi cơ thể bị biến dạng đến mức khó nhận ra, hay The Future of Silhouette (2017), nơi quần áo không còn đơn thuần là quần áo mà trở thành những khối kiến trúc bao bọc cơ thể. Thời trang của bà mang tính thử nghiệm, không dễ tiếp cận, và đôi khi khiến người xem khó chịu - nhưng chính điều đó làm nên sức mạnh. Nếu McQueen khiến người ta đối diện với nỗi đau, thì Kawakubo buộc họ phải suy nghĩ về những gì ta coi là bình thường.

Thời trang như một dạng ngôn ngữ biểu đạt

Dù có phong cách khác nhau, McQueen và Kawakubo đều chia sẻ một triết lý: thời trang không chỉ là cái đẹp mà còn là một dạng ngôn ngữ để diễn đạt cảm xúc, quan điểm và bản sắc cá nhân. Nếu McQueen dùng thời trang như một cách để đối mặt với nỗi đau, để phản ánh những góc tối của con người và lịch sử, thì Kawakubo lại sử dụng nó để thách thức hệ thống thẩm mỹ, để tái định nghĩa cái đẹp trong một thế giới đầy những khuôn mẫu cứng nhắc.

Họ không đơn thuần là những nhà thiết kế, mà là những người kể chuyện, những nhà triết học sử dụng vải vóc và đường cắt thay cho ngôn từ. Thời trang của họ không dễ tiêu hóa, không dành cho số đông, nhưng chính vì thế mà nó có sức ảnh hưởng lâu dài. Những bộ sưu tập của họ không chỉ tồn tại trong một mùa mốt, mà trở thành những cột mốc thay đổi cách nhìn nhận của con người về thời trang, về cơ thể và về chính bản thân họ.

Khi Thời Trang Là Lớp Giáp Bảo Vệ

Thời trang không chỉ là sự phô bày bản thân mà đôi khi còn là một lớp giáp, một tấm khiên giúp con người đối diện với những áp lực xã hội, những tổn thương cá nhân và cả những ánh nhìn phán xét. Trong một thế giới mà ngoại hình có thể trở thành tiêu chí để đánh giá con người, trang phục không đơn thuần là sở thích mà còn là một công cụ để kiểm soát cách người khác nhìn nhận mình. Hai cá nhân điển hình cho triết lý này chính là Frida Kahlo và Billie Eilish - một người biến những hạn chế thể chất thành tuyên ngôn nghệ thuật, một người dùng quần áo để kiểm soát ánh mắt của công chúng.

Frida Kahlo: Khi nỗi đau trở thành nghệ thuật

Frida Kahlo không chỉ là một họa sĩ mà còn là một biểu tượng về sự kiên cường, về cách con người có thể biến đau đớn thành sức mạnh. Ở tuổi 18, bà gặp tai nạn nghiêm trọng khi chiếc xe buýt bà đi bị đâm vào tàu điện. Tai nạn này khiến cột sống của Kahlo bị gãy, xương chậu bị tổn thương, và bà phải trải qua hàng chục cuộc phẫu thuật trong suốt phần đời còn lại. Những chiếc corset bằng thạch cao, nẹp kim loại và áo bó chặt trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc sống của bà - nhưng thay vì để chúng trở thành biểu tượng của sự yếu đuối, Kahlo biến chúng thành tác phẩm nghệ thuật.

Bà vẽ lên những chiếc corset, trang trí chúng bằng những hình ảnh mang đậm dấu ấn cá nhân: xương sống nứt vỡ, trái tim rỉ máu, những nhành hoa vươn lên từ sự đau đớn. Trong bức tranh The Broken Column (1944), Kahlo tự họa mình với một chiếc corset kim loại ôm chặt lấy thân thể, trong khi cột sống bà vỡ vụn thành từng mảnh. Những giọt nước mắt rơi từ đôi mắt mở to, nhưng Kahlo không cúi đầu. Thời trang, trong trường hợp này, không phải là một sự che đậy mà là một sự khẳng định - một cách để bà kiểm soát hình ảnh của mình, để biến sự yếu đuối thành sức mạnh.

Không chỉ dừng lại ở những chiếc corset, Kahlo còn sử dụng trang phục truyền thống Mexico như một tuyên ngôn về bản sắc. Những chiếc váy Tehuana rộng dài không chỉ giúp bà che đi đôi chân teo tóp do bại liệt, mà còn thể hiện sự tôn vinh văn hóa dân tộc. Chúng trở thành một phần không thể thiếu trong hình ảnh của Kahlo - một sự kết hợp giữa nghệ thuật, bản sắc và sự kháng cự trước định kiến về cơ thể.

Billie Eilish: Khi trang phục là sự kiểm soát

Nếu Frida Kahlo sử dụng thời trang để biến đau đớn thành nghệ thuật, thì Billie Eilish lại dùng nó như một công cụ kiểm soát cách người khác nhìn nhận mình. Trong một nền văn hóa mà ngoại hình phụ nữ bị soi mói và đánh giá không ngừng, Eilish chọn cách giấu mình sau những bộ trang phục oversized, phủ kín cơ thể.

Khi mới bước chân vào làng nhạc, Billie Eilish nhanh chóng được chú ý không chỉ bởi chất giọng lạ mà còn bởi phong cách thời trang khác biệt. Những bộ quần áo rộng thùng thình, những lớp áo dày và những họa tiết táo bạo khiến cô trở thành một biểu tượng đối lập với tiêu chuẩn gợi cảm thông thường của làng giải trí. Nhưng lựa chọn này không chỉ đơn thuần là một phong cách cá nhân - nó là một chiến lược tự bảo vệ.

“Không ai có thể đánh giá cơ thể tôi nếu họ không thấy nó,” cô từng nói trong một đoạn phim ngắn. Ở tuổi thiếu niên, khi cơ thể đang thay đổi và ánh mắt soi mói của công chúng ngày càng khắc nghiệt, Billie Eilish chọn cách giấu mình để giữ quyền kiểm soát. Nếu những ngôi sao nữ khác phải đối mặt với những tiêu chuẩn khắc nghiệt về ngoại hình - bị chỉ trích nếu quá gầy, bị chê bai nếu tăng cân - thì Eilish đơn giản là không để ai có cơ hội bình phẩm về mình.

Thế nhưng, sự lựa chọn này không phải là một sự trốn tránh. Đến một thời điểm nhất định, Billie Eilish bắt đầu thử nghiệm với những phong cách khác. Năm 2021, cô xuất hiện trên bìa tạp chí Vogue với một diện mạo hoàn toàn khác: tóc vàng bạch kim, váy corset ôm sát, mang vẻ đẹp quyến rũ cổ điển. Đây không phải là một sự thay đổi đơn thuần về thời trang, mà là một tuyên bố: Eilish không để người khác quyết định cô phải ăn mặc như thế nào. Việc mặc kín hay hở, rộng hay ôm sát, không phải là vấn đề của công chúng mà là quyền tự do cá nhân.

Thời trang và sự bảo vệ

Câu chuyện của Frida Kahlo và Billie Eilish chỉ là hai trong vô số những ví dụ về cách con người sử dụng thời trang để tự vệ, để kiểm soát hình ảnh của mình trong mắt người khác. Đối với Kahlo, corset không phải là xiềng xích mà là một tấm toan để sáng tạo. Đối với Eilish, quần áo rộng không phải là sự che giấu mà là một hình thức tuyên ngôn.

Nhưng câu chuyện này không chỉ thuộc về những người nổi tiếng. Mỗi người trong chúng ta đều có những “lớp giáp” riêng. Một chiếc hoodie rộng có thể mang lại cảm giác an toàn, như thể ta đang trốn khỏi những ánh nhìn không mong muốn. Một bộ vest lịch lãm có thể mang đến sự tự tin, giúp ta bước vào những tình huống quan trọng với tư thế vững vàng hơn. Một đôi giày yêu thích có thể trở thành biểu tượng của sự may mắn, giúp ta cảm thấy an tâm trong những khoảnh khắc quan trọng.

Thời trang, suy cho cùng, không chỉ là quần áo. Đó là một phần của bản sắc, của cảm xúc, của cách con người đối mặt với thế giới xung quanh. Đôi khi, nó là sự kháng cự. Đôi khi, nó là sự bảo vệ. Nhưng trên hết, nó là quyền tự do lựa chọn - lựa chọn cách ta xuất hiện, cách ta thể hiện bản thân, và cách ta kiểm soát cái nhìn của thế giới dành cho mình.

Khi Thời Trang Chữa Lành Cả Một Thế Hệ

Thời trang không chỉ phản ánh xã hội mà còn có khả năng hàn gắn, vực dậy tinh thần của cả một thế hệ. Sau những biến cố lịch sử, con người tìm kiếm sự an ủi, và thời trang có thể là một cách để xoa dịu nỗi đau, tái định hình bản sắc, hoặc thậm chí khơi dậy hy vọng. Nếu Christian Dior đã dùng “New Look” để mang lại vẻ đẹp và sự xa hoa cho phụ nữ sau chiến tranh, thì ngày nay, Kerby Jean-Raymond của Pyer Moss sử dụng thời trang như một công cụ đấu tranh, khẳng định quyền lợi và tiếng nói của cộng đồng da màu.

Christian Dior: Sự xa hoa trong thời kỳ đổ nát

Thế chiến II đã để lại những vết thương sâu sắc lên toàn bộ châu Âu. Phụ nữ trong giai đoạn này phải đối diện với sự mất mát, những hạn chế trong đời sống hàng ngày, và cả một nền công nghiệp thời trang bị kìm kẹp bởi chiến tranh. Khi vải vóc trở nên khan hiếm, thời trang trở nên thực dụng hơn bao giờ hết: váy áo đơn giản, dáng suông, không có đường nét cầu kỳ, tất cả nhằm tiết kiệm nguyên liệu và phục vụ nhu cầu làm việc.

Nhưng khi chiến tranh kết thúc vào năm 1945, thế giới vẫn chưa thực sự hồi sinh. Những thành phố vẫn hoang tàn, những người phụ nữ từng gồng mình mạnh mẽ trong chiến tranh nay lại đối diện với một thực tế khắc nghiệt: họ được mong đợi quay trở lại với những vai trò truyền thống, làm vợ, làm mẹ, trong khi vẫn chưa kịp nguôi ngoai nỗi đau mất mát.

Chính trong bối cảnh đó, vào năm 1947, Christian Dior ra mắt bộ sưu tập mang tên “New Look”. Những thiết kế của ông như một lời tuyên ngôn táo bạo về vẻ đẹp và nữ tính: váy xòe rộng, vòng eo được siết chặt, bờ vai mềm mại, tất cả đối lập hoàn toàn với phong cách thực dụng của thời kỳ chiến tranh. Đó không chỉ là một sự thay đổi trong thiết kế, mà còn là một sự khẳng định rằng phụ nữ xứng đáng được trân trọng, được sống trong cái đẹp, ngay cả khi thế giới vừa trải qua đau thương.

Tuy nhiên, “New Look” không phải không vấp phải chỉ trích. Một số người cho rằng phong cách này quá xa xỉ, quá tốn vải trong thời kỳ mà nhiều người vẫn đang vật lộn với khó khăn hậu chiến. Nhưng Dior không lùi bước. Ông tin rằng thời trang không chỉ là quần áo, mà còn là sự phục hồi tinh thần. Khi một người phụ nữ khoác lên mình một chiếc váy đẹp, cô ấy không chỉ ăn mặc cho người khác nhìn, mà còn cho chính bản thân mình - một hành động khẳng định rằng cô ấy xứng đáng với sự tôn vinh, dù hoàn cảnh có thế nào đi nữa.

Và quả thật, “New Look” đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt thời trang thập niên 50. Nó không chỉ đưa Dior trở thành một trong những nhà thiết kế có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20, mà còn trở thành biểu tượng cho một thời kỳ hồi sinh sau chiến tranh. Những bộ váy phồng lộng lẫy ấy không chỉ là trang phục, mà còn là một lời nhắc nhở rằng sau mất mát, con người vẫn có thể tìm lại cái đẹp, vẫn có thể bước tiếp với niềm kiêu hãnh.

Kerby Jean-Raymond: Khi thời trang trở thành tuyên ngôn xã hội

Nếu Dior dùng thời trang để chữa lành thế hệ sau chiến tranh, thì Kerby Jean-Raymond - nhà thiết kế đứng sau thương hiệu Pyer Moss - đang sử dụng thời trang như một phương tiện đấu tranh cho công lý và quyền bình đẳng. Trong một thế giới mà thời trang cao cấp phần lớn vẫn bị chi phối bởi các thương hiệu da trắng, Pyer Moss trở thành một tiếng nói mạnh mẽ đại diện cho cộng đồng da màu, đưa những câu chuyện bị lãng quên lên sàn diễn.

Ngay từ những ngày đầu thành lập Pyer Moss, Jean-Raymond đã không xem thời trang chỉ là quần áo, mà còn là một công cụ để kể chuyện. Anh không ngần ngại đặt những vấn đề xã hội vào thiết kế của mình, từ phân biệt chủng tộc, sự bất bình đẳng trong ngành công nghiệp thời trang, cho đến lịch sử bị lãng quên của người da màu tại Mỹ.

Bộ sưu tập mùa xuân 2016 của Pyer Moss là một trong những ví dụ điển hình nhất. Khi phong trào Black Lives Matter đang trỗi dậy mạnh mẽ, Jean-Raymond đã biến sàn diễn thời trang thành một không gian của sự phản kháng. Trước khi show diễn bắt đầu, một đoạn phim tài liệu được trình chiếu, ghi lại những khoảnh khắc bạo lực cảnh sát đối với người da màu. Trên sàn catwalk, những người mẫu bước đi trong những thiết kế lấy cảm hứng từ trang phục đường phố, nhưng trên đó là những dòng chữ như “They Have Names” (Họ có tên) - một lời nhắc nhở về những người da màu đã mất mạng vì sự tàn bạo của cảnh sát.

Những bộ sưu tập sau đó tiếp tục khẳng định tầm nhìn của Pyer Moss. Jean-Raymond không chỉ tạo ra những bộ quần áo đẹp, mà còn biến chúng thành một phương tiện truyền tải thông điệp. Bộ sưu tập mùa thu 2018, mang tên American, Also (Cũng là người Mỹ), là một lời nhắc rằng cộng đồng da màu đã góp phần xây dựng nước Mỹ ra sao - một điều thường bị lãng quên trong lịch sử chính thống. Những thiết kế của anh không chỉ lấy cảm hứng từ văn hóa hip-hop, nghệ thuật graffiti, mà còn từ những câu chuyện cá nhân, những ký ức của người da màu.

Không giống như Dior, Jean-Raymond không dùng thời trang để đưa con người thoát khỏi thực tại mà để đối diện với nó, để đặt câu hỏi, để khơi gợi suy nghĩ. Trong một ngành công nghiệp từng bị chi phối bởi các chuẩn mực phương Tây, Pyer Moss trở thành một biểu tượng của sự thay đổi, một lời khẳng định rằng thời trang có thể là chính trị, có thể là đấu tranh, và có thể trở thành tiếng nói cho những người chưa từng được lắng nghe.

Thời trang: Hơn cả vẻ bề ngoài

Christian Dior và Kerby Jean-Raymond, hai nhà thiết kế thuộc hai thời đại khác nhau, nhưng đều sử dụng thời trang như một cách để tác động đến xã hội. Một người mang lại sự nữ tính và xa hoa để chữa lành thế hệ sau chiến tranh, một người dùng sàn diễn để lên tiếng cho cộng đồng bị áp bức.

Nhưng nếu nhìn rộng ra, câu chuyện của họ không chỉ là về những bộ trang phục. Đó là câu chuyện về cách con người tìm lại chính mình sau những biến cố, về cách thời trang có thể trở thành một phương tiện để phản kháng, để bảo vệ, để khẳng định danh tính.

Bởi vì cuối cùng, thời trang không chỉ là những lớp vải. Nó là lịch sử, là văn hóa, là tuyên ngôn của cả một thế hệ.